U Burundi bwongeye kwibasira u Rwanda buvuga amagambo akomeye
Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Burundi, Edouard Bizimana, yavuze ko umubano w’igihugu cye n’u Rwanda ukomeje kugira ibibazo, ashingira ku kutumvikana ku bantu u Burundi bushinja gushaka guhirika ubutegetsi mu 2015 ndetse n’impaka ku gace ko ku mupaka wo mu majyaruguru y’u Burundi.
Ibi yabigarutseho ku wa 8 Ukwakira 2026, ubwo yari imbere y’Abasenateri mu Nteko Ishinga Amategeko y’u Burundi, asubiza ibibazo bijyanye n’imibanire y’ibihugu byombi.
U Burundi busaba ko u Rwanda bwatanga abantu bushinja gushaka guhirika ubutegetsi
Edouard Bizimana yavuze ko mu Rwanda hari abantu u Burundi bushinja kugira uruhare mu mugambi wo guhirika ubutegetsi mu 2015. Yavuze ko igihugu cye cyasabye u Rwanda kubashyikiriza kugira ngo haboneke uburyo bwo kunoza umubano hagati y’ibihugu byombi, ariko icyo cyifuzo nticyubahirizwa.
Uyu muyobozi ashinja u Rwanda gufasha abo bantu, haba mu kubaha ibibatunga no kubaha intwaro, akavuga ko izo ntwaro zinyuzwa muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), zikaba zakifashishwa mu bikorwa byibasira u Burundi.
Yasobanuye ko kutumvikana kuri iki kibazo biri mu byatumye umubano w’ibihugu byombi utagenda neza, nubwo u Burundi bwifuza ko ibibazo bihari byakemurwa.
Icyakora, ibi ni ibirego byatangajwe n’umuyobozi w’u Burundi, kandi ntibihagije ubwabyo kugira ngo bifatwe nk’ibimaze kwemezwa mu buryo bwigenga.
Impaka ku mupaka wo mu majyaruguru y’u Burundi
Ikindi kibazo Bizimana yagarutseho ni icyerekeye agace ko ku mupaka w’ibihugu byombi mu majyaruguru y’u Burundi.
Yavuze ko abasirikare b’u Rwanda bashatse gukurikira inzira amazi yari yaciyemo, bigatuma agace kamwe k’ubutaka bw’u Burundi gasigara hakurya y’umugezi. Nk’uko yabivuze, abasirikare b’u Rwanda bashatse kuguma muri ako gace no kuhashyira ibirindiro bya gisirikare.
Minisitiri Bizimana yavuze ko abasirikare b’u Burundi babyamaganye, nyuma impande zombi zikaganira mu rwego rwa politiki kugira ngo ikibazo gikemurwe mu mahoro.
Yagaragaje ko ibiganiro byari bigamije gukumira ko habaho kurasana hagati y’ingabo z’ibihugu byombi cyangwa ko havuka izindi ngaruka zikomeye zatewe n’ayo makimbirane.
Umubano mubi ushobora kugira ingaruka ku mishinga ihuriweho n’ibihugu byombi
Bizimana yavuze ko kutumvikana hagati y’u Burundi n’u Rwanda bidahungabanya gusa imibanire ya dipolomasi, ahubwo bishobora no kudindiza imishinga y’iterambere ihuriweho n’ibihugu byombi ndetse n’ibindi bigize Umuryango wa Afurika y’Iburasirazuba (EAC).
Yatanze urugero rw’umushinga w’urugomero rw’amashanyarazi rwa Ruzizi III, uhuza u Burundi, u Rwanda na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Uyu mushinga ugamije kongera ingano y’amashanyarazi akomoka ku mazi ashobora kubyazwa umusaruro n’ibihugu byawugizemo uruhare. Icyakora, nk’uko Minisitiri Bizimana yabisobanuye, ibikorwa byawo biradindira kubera impungenge z’umutekano mu gace ugomba gukorerwamo.
Yavuze ko hari abatsindiye amasoko yo gukora imirimo muri uwo mushinga batinya kujya gukorera muri ako gace kubera umutekano muke.
Yanagaragaje ko RDC itemera ko uwo mushinga ukorerwa mu gace ivuga ko kari mu maboko y’abarwanyi bayo ifata nk’abateye igihugu, inashinja u Rwanda kubafasha. Ibi ngo bituma habaho impaka ku mutekano w’abakozi bazakora kuri uwo mushinga no ku nshingano z’abagomba kuwurinda.
Bizimana yavuze ko kugeza igihe yatangarije aya makuru, ibikorwa by’uwo mushinga bitari byaratangira nk’uko byari biteganyijwe.
Nubwo umubano utifashe neza, ubucuruzi burakomeje
Nubwo ibibazo bya politiki n’umutekano bikomeje kugaragara hagati y’u Burundi n’u Rwanda, ubucuruzi hagati y’ibihugu byombi buracyakorwa.
Imibare yatangajwe n’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare mu Rwanda (NISR) igaragaza ko mu gihembwe cya kabiri cya 2026, kuva muri Mata kugeza muri Kamena, u Rwanda rwohereje mu Burundi ibicuruzwa bifite agaciro ka miliyoni 13,39 z’amadolari ya Amerika.
Iyi mibare igaragaza ko hakiri ibikorwa by’ubucuruzi hagati y’ibihugu byombi, nubwo umubano wa politiki ukomeje kurangwa n’ibibazo.
Icyakora, kugira ngo hamenyekane uko ubucuruzi bw’ibihugu byombi buhagaze muri rusange, hakenewe no kureba agaciro k’ibicuruzwa u Burundi bwohereza mu Rwanda, ndetse n’imibare y’ibindi bihembwe by’umwaka.
Ese ibibazo by’u Burundi n’u Rwanda bizakemuka bite?
Ibirego byagaragajwe na Minisitiri Edouard Bizimana byongeye kugaragaza ibibazo by’umutekano n’imibanire ya dipolomasi biri hagati y’u Burundi n’u Rwanda.
Ibyo bibazo bishobora kugira ingaruka ku bufatanye mu karere, cyane cyane mu mishinga y’ibikorwaremezo n’ingufu isaba umutekano, ubufatanye bwa za leta n’icyizere hagati y’abafatanyabikorwa.
Gusa, gukemura ayo makimbirane bizaterwa n’ubushake bw’impande zombi bwo kuganira, gukemura ibibazo by’umupaka no kugera ku bwumvikane ku birego birebana n’umutekano.
Kugeza ubu, amagambo ya Minisitiri Bizimana agaragaza uko uruhande rw’u Burundi rubona ibibazo biri mu mubano n’u Rwanda. Kugira ngo ishusho yuzure, hakenewe no kumenya ibisobanuro by’uruhande rw’u Rwanda kuri ibyo birego.
