U Burundi: Amakamyo 23 Yapakiye Intwaro Yanyuze i Mukoni– Ni Iki Kiri Inyuma y’uru Rugendo Ruteye Urujijo?
Mu gihe inkuru y’urupfu rwa Minisitiri w’Itumanaho n’Itangazamakuru mu Burundi, Gabby Bugaga, ikomeje kwibazwaho no kuganirwaho cyane, amakuru atandukanye yemezwa n’abantu benshi bavuga ko bayazi neza, aravuga ko amakamyo 23 apakiye intwaro yavuye mu kigo cya gisirikare cya Mukoni kuri uyu wa Kane tariki ya 16 Mata 2026, yerekeza ku mupaka wa Kobero, uhuza u Burundi na Tanzaniya.
Uru rugendo rw’ayo makamyo rwatumye havuka ibibazo byinshi, cyane ko ayo makuru avuga ko ayo makamyo yari amaze iminsi mu Burundi, ariko none akaba yongeye gusubira muri Tanzaniya.
Ayo makamyo yinjiriye mu Burundi avuye i Mombasa
Nk’uko ayo makuru abivuga, ayo makamyo yinjiye mu Burundi ku wa Gatanu tariki ya 10 Mata 2026, avuye ku cyambu cya Mombasa muri Kenya, aho bivugwa ko yari apakiye intwaro nyinshi zagaragazwaga nk’izagenewe u Burundi.
Abatanze ayo makuru bavuga ko iyo convoy yari iherekejwe n’abasirikare ba Kenya kugeza ku mupaka wa Tanzaniya, aho yahise ihabwa uburinzi n’abasirikare ba Tanzaniya kugeza ku mupaka w’u Burundi.
Bigeze ku mupaka wa Kobero, bivugwa ko ari bwo ingabo z’u Burundi zahise zifata ayo makamyo ziyerekeza mu kigo cya Mukoni.
Abashoferi bategetswe gutaha, bongera guhamagarwa
Ikintu cyatumye byinshi bikekwa ni uko bivugwa ko abashoferi bari bayatwaye batekerezaga ko bazakomereza urugendo rwabo bagana Bujumbura, ariko ngo babwiwe ko bagomba gusubira mu ngo zabo, bakagaruka ku wa Mbere tariki ya 13 Mata 2026.
Abo bashoferi ngo bagarutse ariko ntibahabwa ibisobanuro ku cyari kigomba gukurikiraho. Ku wa Kabiri bakomeje gutegereza, nta mabwiriza mashya bahawe.
Ngo byageze ku wa Gatatu nimugoroba, babwirwa ko bagomba kongera guhaguruka ku wa Kane, ariko noneho berekeza Kobero, aho ayo makamyo yari agiye gusubira muri Tanzaniya.
Si ubwa mbere: kuva muri Nzeri 2025 hari izindi convoy zivugwa
Abantu batandukanye bavuga ko bafite amakuru kuri ibi bikorwa, bavuga ko uru rugendo rutari urwa mbere.
Bemeza ko kuva muri Nzeri 2025, hari convoy z’intwaro zinjiye mu Burundi inshuro enye. Zimwe ngo zanyuze Kobero, izindi zanyuze mu gace ka Mutukura mu cyahoze ari intara ya Cankuzo, mu gihe izindi zigeze kugera i Bujumbura.
Ayo makuru avuga kandi ko muri zimwe muri izo convoy, igice cy’imizigo ari cyo cyapakururwaga mu Burundi, ibindi bigasubira inyuma.
Hari aho bavuga ko containers 5 gusa mu 50 ari zo zashoboraga gupakururwa, izindi zigahita zikomeza urugendo.
I Mombasa bavuga ko habaye “urujya n’uruza” rutamenyerewe
Hari andi makuru aturuka ku cyambu cya Mombasa avuga ko hashize amezi menshi hagaragara ibikorwa bitamenyerewe.
Umwe mu bavuga ko yabibonye, avuga ko intwaro zagaragazwaga nk’izijya mu Burundi zipakururwa ku cyambu, zigashyirwa mu makamyo yerekeza mu Burundi, ariko nyuma y’iminsi mike ayo makamyo akagaruka, maze iyo mizigo igahita yoherezwa ku cyambu cya Tanga muri Tanzaniya.
Uyu muntu avuga ko bishobora kuba ari uburyo bwo gutuma bigaragara ko izo ntwaro “zagejejwe mu Burundi”, nyamara mu by’ukuri zaba zigenewe abandi cyangwa ikindi gihugu.
Ibibazo bikomeje kwiyongera ku murongo w’itangwa ry’izi ntwaro
Kugeza ubu, nta rwego na rumwe rwa Leta ruragira icyo rutangaza ku mugaragaro kuri aya makuru.
Ariko ibibazo bikomeje kwibazwa birimo:
- Ni he izi ntwaro ziba zigenewe mu by’ukuri?
- Kuki zipakurura igice kimwe gusa mu Burundi, ibindi bigasubira inyuma?
- Ni iki gihishe inyuma y’urugendo rwo kuva i Mombasa – u Burundi – Tanga?
- Ese ibi bifitanye isano n’ibyabereye mu bubiko bwa Camp Base ku wa 31 Werurwe 2026?
Abavuga ayo makuru bavuga ko hari abakeka ko ibibazo byavuzwe muri Camp Base bishobora kuba bifite aho bihuriye n’izi convoy, ariko bakavuga ko nta bimenyetso bifatika birabigaragaza ku mugaragaro.
Ibikorwa byibutsa amateka y’amadosiye akomeye y’intwaro mu Burundi
Aya makuru yongeye kuzura mu gihe bamwe bibutsa ko mu Burundi hakunze kuvugwa ibibazo bijyanye n’intwaro zinjira mu gihugu zitanyuze mu nzira zisanzwe zemewe.
Hari abahise bibutsa urubanza rwa Ernest Manirumva, wari visi perezida wa Olucome, wishwe mu 2009. Muri icyo gihe, Manirumva yavugwaga mu bakoze iperereza ku ntwaro zari zaraguzwe n’igipolisi cy’u Burundi, ariko hakavugwa ko zaba zitigeze zigaragara mu bubiko bwa Leta.
Hari kandi n’abibutsa raporo y’impuguke z’Umuryango w’Abibumbye yasohotse mu 2010 ku kibazo cy’umutekano mu burasirazuba bwa RDC. Iyo raporo yavugaga ko hari umubano w’ubucuruzi bw’ibyihishe hagati ya FDLR n’inzego z’umutekano z’u Burundi, aho FDLR yavugwaga ko itanga amabuye y’agaciro avuye muri Congo, mu gihe u Burundi bwaba bwarabagemuriraga intwaro.
FOCODE ivuga ko ibi byigeze kuganirwaho ku mugaragaro
Aya makuru avuga ko FOCODE yari yarayagarutseho mu kiganiro (Space) cyabaye ku Cyumweru gishize.
Ngo icyo gihe, FOCODE yavugaga ku iyinjira ry’izi ntwaro muri Mukoni, n’uko abashoferi bari bamaze iminsi bategereje badasobanuriwe aho iyo mizigo igomba kujya.
Nta gisobanuro cya Leta kiratangazwa
Kugeza ubu, nta rwego rwa Leta y’u Burundi, Tanzania cyangwa Kenya ruratangaza ku mugaragaro icyo ruzi kuri ibi bivugwa.
Ariko kuba convoy y’intwaro ivugwa ko yinjiye mu gihugu, igahagarara mu kigo cya gisirikare, hanyuma igasubira inyuma, bikomeje kongera urujijo.
Mu gihe hataraboneka ibisobanuro bifatika, abaturage n’abakurikirana ibya politiki n’umutekano mu karere bakomeje kwibaza niba izi ntwaro ari iz’u Burundi koko, cyangwa niba igihugu gishobora kuba kiri gukoreshwa nk’inzira y’ibikorwa byihishe bijyanye n’intwaro mu karere k’ibiyaga bigari.
