Zimbabwe: Itariki Perezida Mnangagwa yavukiyeho yagizwe umunsi w’ikiruhuko mu gihugu ngaruka mwaka
Guverinoma ya Zimbabwe yatangaje ko tariki ya 15 Nzeri buri mwaka izajya iba umunsi w’ikiruhuko rusange mu gihugu, mu gihe iyo tariki ari na yo Perezida Emmerson Mnangagwa yavukiyemo.
Icyemezo cyo gushyiraho uyu munsi mukuru cyatangajwe binyuze mu iteka rishya rya Leta, Statutory Instrument 148 of 2026. Itangazo rijyanye n’iki cyemezo ryasohotse ku wa Gatatu, nk’uko ibitangazamakuru byo muri Zimbabwe byabitangaje.
Iri teka rishingiye ku itegeko rigenga iminsi mikuru n’ihagarikwa ry’ubucuruzi muri Zimbabwe, aho Leta yemeje ko tariki ya 15 Nzeri ya buri mwaka izajya iba umunsi mukuru w’igihugu witwa Munhumutapa Day.
Leta ya Zimbabwe yavuze ko uyu munsi uzibanda ku murage w’amateka y’igihugu kuva mu gihe cyabanjirije ubukoloni. Izina Munhumutapa rikomoka ku izina ryakoreshwaga n’abategetsi b’Ubwami bwa Mutapa, bwari ubwami bukomeye bw’Abashona bwabayeho kuva mu kinyejana cya 14 kugeza mu cya 17.
Nubwo Leta yasobanuye inkomoko y’izina ry’uyu munsi mukuru, ntiyatangaje impamvu yihariye yatumye ihitamo tariki ya 15 Nzeri nk’umunsi wo kwizihizaho uwo murage.
Isabukuru ya Mnangagwa ihuriranye n’umunsi mushya w’igihugu
Tariki ya 15 Nzeri kandi ni umunsi w’amavuko wa Perezida Emmerson Mnangagwa. Uyu mwaka azaba yujuje imyaka 84.
Mnangagwa amaze imyaka hafi icyenda ayobora Zimbabwe, nyuma yo gufata ubutegetsi mu 2017, ubwo uwari Perezida w’icyo gihe, Robert Mugabe, yavanywe ku butegetsi nyuma y’igitutu gikomeye cy’igisirikare.
Nyuma yo gufata ubutegetsi, Mnangagwa yagiye atsinda amatora ya Perezida yabaye mu 2018 no mu 2023, ariko ayo matora yakunze kuvugwaho impaka n’abatavuga rumwe n’ubutegetsi.
Perezida Mnangagwa yavuze ko azaba akiri ku butegetsi mu myaka iri imbere
Nyuma y’itangazwa ry’uyu munsi mukuru, Perezida Mnangagwa yongeye gutera impungenge abatavuga rumwe n’ubutegetsi ku bijyanye n’igihe ateganya kumara ku butegetsi.
Mu ijambo yavuze ku wa Kane, yagaragaje ko yiteze kuzaba akiri mu buzima bwa politiki mu myaka icyenda iri imbere, nubwo manda ye yari iteganyijwe kurangira mbere y’icyo gihe.
Yagize ati: “Nzaba nkiri hano; sinzi niba namwe muzaba mukiri hano.”
Aya magambo aje nyuma y’uko muri Nyakanga 2026, Mnangagwa asinye itegeko ryahinduye zimwe mu ngingo z’Itegeko Nshinga rijyanye n’imiyoborere y’igihugu.
Manda ya Perezida yarahinduwe
Ihindurwa ry’Itegeko Nshinga ryongereye igihe cya manda ya Perezida, aho imyaka itanu yari isanzweho yahinduwe iba imyaka irindwi. Ibi bivuze ko gahunda y’amatora n’igihe Perezida Mnangagwa yari kuzarangiriza manda byahindutse, aho igihe cyari giteganyijwe kurangira mu 2028 cyagejejwe muri 2030.
Iri hindurwa ryateje impaka muri Zimbabwe. Abanenga ubutegetsi bavuze ko guhindura Itegeko Nshinga muri ubwo buryo bishobora gufasha Perezida uriho ndetse n’ishyaka rye gukomeza kugira ububasha bukomeye mu gihugu.
Mnangagwa, usanzwe avuga ko yubahiriza Itegeko Nshinga, yanze ko iryo hindurwa rijyanwa muri referendum ngo abaturage baritorere, asobanura ko impinduka zakozwe zigamije gufasha Zimbabwe kugira ituze no gukomeza imiyoborere idahungabana.
Uburyo bwo gutora Perezida na bwo burahinduka
Hari indi mpinduka ikomeye iri mu ivugururwa ry’Itegeko Nshinga rya Zimbabwe. Ni uguhindura uburyo abaturage bazajya bagira uruhare mu gutora Perezida w’igihugu.
Muri gahunda nshya, abaturage ntibazongera gutora Perezida mu buryo butaziguye. Ahubwo bazajya batora abadepite, hanyuma Inteko Ishinga Amategeko ibe ari yo ihitamo Perezida.
Abanenga iri hindurwa bavuga ko rishobora guha ZANU-PF, ishyaka rimaze igihe kinini riyobora Zimbabwe, amahirwe menshi yo gukomeza kugenzura ubutegetsi bw’igihugu.
ZANU-PF imaze kuyobora Zimbabwe kuva igihugu cyabona ubwigenge kuri Leta y’u Bwongereza mu 1980. Iri shyaka ryari riyobowe na Robert Mugabe mu gihe kirekire, mbere y’uko Mnangagwa amusimbura mu 2017.
Ishyirwaho rya Munhumutapa Day rero rije mu gihe Zimbabwe ikomeje impaka ku bijyanye n’amateka y’igihugu, imiyoborere, manda za Perezida ndetse n’impinduka mu buryo abaturage bazajya batora umuyobozi w’igihugu.
